Iyi incende ilabomfya ama cookies pakuti mulebomfya bwino. Nga mwatwalilila ukubomfya iyi webusaiti, ninshi mulesuminisha ku mafunde yesu aya kupanga ama cookie.
Nga muli ne nambala ya bu membala bwa ACS, mukwai lembeni pano pakuti twingasuntinkanya iyi akaunti ku bu membala bwenu. (Kusalapo)
ACS ilacindika inkama yenu. Nga mwatuma amashiwi yenu, kuti mwatandalila C&EN no kulemba imbila shesu isha cila mulungu. Tulabomfya amashiwi ayo mwapeela pakuti mulebelenga bwino, kabili tatwakashitishe amashiwi yenu ku bantu bambi.
Mu mwaka wa 2005, icilonganino cikalamba ica fipe fyakubomfya ica Colgate-Palmolive cafumine mu makwebo ya fyakufwala ifyakufwala ifyaku North America ukupitila mu kushitisha ifipe pamo nga Fab na Dynamo ku misango ya Phoenix. Pa numa ya myaka itatu, kampani imbi iya fipe fya kubomfya, Unilever, yalishitishe ifipe fya iko ifya ku America ukubikapo na fyonse na Wisk ku fipe fya kasuba.
Ukushita amakwebo yakwe ku makampani yabili ayanono aya pa lwabo kwalengele ukuti umutengo wa P&G uwa pa muulu mu fya kufwala fya ku US mupepi no kukanakanshiwa. Ica kupapa ca kuti, aba Procter & Gamble tabasosele ukuti balicimfishe.
Mu cine cine, mu 2014, Alan G. Yatile yalicimfishe umushi wa pa kati uwa mushi wa fya kusamba, ukulenga ifipe fya P&G ukucilapo ukubika amano ku mushi wa pa muulu, lintu balepeela ifipe ifya pa nshi ku bacimfyanya batatu. Abashitisha ifipe ifyaishibikwa bwino pamo nga Tide na Gain. Ici cisanshamo mupepi na 60% iya makwebo ya fya kufwala ifya ku United States, lelo aya makwebo yashintilila, kabili kuli umupaka ukalamba uwa mitengo pa kati ka fipe fya kampani na bambi abacimfyanya na bo.
Pa numa ya mwaka umo, kampani imo iya ku Germany iya Henkel, yasuntinkanye ifintu. Kampani yatendeke ukubomfya umuti wa kusamba uwa mutengo uwa ku Bulaya uwa Persil ku calo ca Amerika, pa kubala yashitishiwe fye ukupitila muli Wal-Mart, kabili pa numa yatendeke ukushitishiwa ku bashitishiwa pamo nga Target. Mu 2016, Henkel alikonkenyepo ukufulunganya ifintu pa kusanga ifipe fya kasuba.
Ukutendeka kwa Persil kwabweseshamo ubukwebo bwa fya kufwala ifya kufwala, lelo kuti bwayanguka ukucila ifyo Lafley aleenekela. Mu mweshi wa May uwapita, ilyo magazini wa kuti “Ilyashi lya Babomfya” aitile cimo ica fipe fipya ifya kwa Henkel, ica kusamba ica ku America icacilapo ukubomba bwino, wene na bambi abatungilila P&G balingile ukupapa. Umutebeto wa kwimika ubufumu wasuntinkenye Tide mu cifulo ca bubili pa muku wa kubalilapo mu myaka.
Iciputulwa ca nshita ica kubalilapo ica Tide Ultra Stain Release mu 2016. Kampani yatile yalilundileko ifya kupangapanga no kufumyapo amenshi yamo, icalengele ukuti kube umusango uwakosa kabili uwakosa uwa kuti kuti walenga ukufumyapo amabala ukuwama. Magazini atile icipe cali pa muulu wa mulongo mu kufwailisha kwakonkelepo ukwa Malyashi ya Babomfya, nangu ca kuti tacacindama mu fipendo.
Amalyashi ya bashita nomba line yatantike umuti wa kufumyapo amabala uwa Tide Plus Ultra na Persil ProClean amaka ya menshi 2-mu-1 nga ifipe fibili ifisuma ifya kusamba ifya kufwala mu United States. C&EN ikaceceta ifya kupangapanga ifilenga ukuti kube ici cifulo, pamo pene no kubomfya kwa fiko na bapanga.
Amalyashi ya bashita nomba line yatantike umuti wa kufumyapo amabala uwa Tide Plus Ultra na Persil ProClean amaka ya menshi 2-mu-1 nga ifipe fibili ifisuma ifya kusamba ifya kufwala mu United States. C&EN ikaceceta ifya kupangapanga ifilenga ukuti kube ici cifulo, pamo pene no kubomfya kwa fiko na bapanga.
Caliba icacelwa ukulanda nga ca kuti Henkel akalwisha nga nshi P&G ku bashita ba ku America abashita ifya kufwala ifya mutengo. Lelo nga ca kuti abapanga amakemiko aba P&G baumfwa ukuipeelesha pa mulandu wa kukanakwata ukucimfyanya, mu kushininkisha bakafumiishiwapo.
Shoaib Arif, umukalamba wa fya kubomfya no kupanga ifya kupangapanga pa kampani ka kupanga ifya kupangapanga, alondolwele ukuti mu United States, Tide na Persil ni fipe fya mutengo nga nshi ifya kubomfya ku makwebo kabili kuti fyaputulwa mu fipimo fine ifya kubomba. Mu myaka yapita, Arif na bambi abasambilila ifya sayansi aba Pilot baliafwile amakampani ayengi ayapanga ifipe fya mu ng’anda ukupanga ifya kusamba ifyapya ne fipe fimbi ifya kusamba.
Mu cifulo ca kushitishishamo ica mutengo, ni cipe ca kusamba ica mutengo nga nshi. Ukulingana na Arif, kuti caba fye ne fya kupangapanga ifya mutengo, pamo nga ifya kupangapanga ifya kupangapanga (LABS) pamo pene ne fya kunwa ifya kunwa ne misango. Iciputulwa cakonkapo ica cipe kuti calundako ifyakubomfya pa mulu nangu abakuula, pamo nga sodium citrate, ifyakubomfya pa mulu na cimbi icakubomfya pa mulu.
LABS ni cipe icalenga ukuti ifintu fibe bwino, kabili cilabomba bwino pa nsalu sha cotton. Icipe ca bubili icaishibikwa sana ni ethanol, icintu icishili ica ion, icacilapo ukubomba ukucila LABS, maka maka ku kufumyapo amafuta ne fiko ukufuma ku fipe fyapangwa.
Mu ciputulwa ca butatu, abapanga kuti balundako ifya kulenga amenso ukumoneka bwino pa mutengo uwacepako panono. Ifi fipe fya ku menso filapoka ulubuuto lwa ku nse no kulufumya mu cifulo ca buluu pa kuti ifya kufwala fimoneke bwino. Ifyakupangapanga ifisuma, ifyakupangapanga, bambi abakuula na ba polymers abacingilila ukubweseshamo ilingi line basangwa mu mipangilwe ya musango yo, iyo ingasenda ubukose ukufuma mu menshi ya kusamba pa kuti buleke ukubikwa pa nsalu na kabili.
Ifyakusamba ifya mutengo sana fyaishibikwa pa mulandu wa kuti fyakwata ifya kufwala ifingi ifya pa muulu ne fya kufwala fimbi ifya misango yalekanalekana, pamo nga amafuta ya bwalwa, amafuta ya bwalwa aya ethoxy, amafuta ya amine, amasopu ya mafuta na ma cations. Amapolymer ayakwata impanga iyapusana (yamo ayapangilwa amakampani pamo nga Procter & Gamble na Henkel) na ma enzyme na yo yaponena muli ici ciputulwa.
Lelo, Arif asoka ukuti ukulonganika ifya kupangapanga kuleta amafya ya iko. Ukufika ku cipimo cimo, ukupanga ifya kusamba ni sayansi, kabili ba kemikali balishiba ubusuma bwa fiputulwa fya kemikali, pamo nga imibombele ya pa muulu iya fibombelo fya pa muulu.
Alondolwele ukuti: “Nangu cibe fyo, nga ca kuti fomula yapangwa, ifi fintu fyonse fikakuma cimo na cimbi, kabili te kuti usobele bwino bwino ifyo fomula ya kulekelesha ikacita.” “Mucili mulingile ukuceeceeta pa kushininkisha ukuti cilabomba mu bumi bwa cine cine.”
Ica kumwenako fye, ifya kupangapanga ne fya kupangapanga kuti fyacingilila imilimo ya enzyme, e fyo Arif asosele. Abapanga ifya kusamba kuti babomfya ifya kulenga umubili ukukosa (nga filya fine umuti wa sodium na calcium) pa kupwisha ubu bwafya.
Franco Pala, umukalamba wa fyakufwailisha uwa ba Battelle, asosele ukuti ifintu ifingi ifyasangwa mu fyakusamba ifya pa muulu nafyo kuti fyaleta amafya. Pala alondolwele ukuti: “Tacayanguka ukubikako ifya kupangapanga ifingi nga nshi pa cipimo cakulisha nga nshi.” Ukusunguluka kwaba ubwafya, kabili ukumfwana kwabipa pakati ka fibombelo fya pa muulu na ko kwaba ubwafya.
Iciputulwa ca Battelle ica bashita abengi icatungulwilwe na Pala catendeke mu kubangilila kwa ba 1990 ukupitila mu kupituluka mu mipangilwe ya fipe ifikulu ifya kusamba ifya calo conse. Battelle abomfya ifibombelo fya sayansi ifingi ukwafwilisha bakwate fipe na bapeela ifipe ukucila pa mulongo wa fipe pakuti bomfwike, ku cakumwenako, ubukulu bwa fipe ifibomfiwa pa mulu nangu nga cakuti umusana wa fipe ifibomfiwa pa mulu wali mu mulongo nangu uwakwata amabumba.
Para atile ilelo, amapolymer e ntulo yacindama iya kupanga ifipya mu fya kupangapanga ifya kusamba. Icakumwenako, ifipe fyonse fibili ifya Tide na Persil fyalikwata umuti wa kunwa umulopa uwapangwa na BASF ku Procter & Gamble, lelo nomba walisangwa sana ku bapanga ifyakusamba.
Pala asosele ukuti amapolymer ya asidi ya terephthalic na yo yasangwa mu fya kusamba ifya mutengo, ifingafimba insalu ilyo balesamba, ica kuti cilaba icayanguka ukufumya amabala ne fiko ilyo balesamba pa numa. Battelle abomfya ifibombelo pamo nge fyakupiminako ifyakupiminako ifyakupangapanga elyo no kubomfya ifyakupiminako ifyakupangapanga pakuti aishibe imipangile yafiko.
Iciputulwa ca Battelle na co cibika sana amano ku fya kupangapanga, ifyo abapanga ifintu batwalilila ukuwamya cila mwaka. Pa kupima imibombele ya cimenwa, ibumba lya ba Pala lyabikile icimenwa ku cipe icakwata icimenwa. Ilyo enzyme yaonaula umushili, umushili ulafumikwa no kupimwa ukupitila mu kunwa nelyo ukubomfya amenshi ya lubuuto.
Amaproteini ayalwisha amaproteini yali eyabalilepo ukulundwako ku fyakusamba mu mpela ya myaka ya ba 1960. Pa numa ama enzyme ayalundilwe ku fipe fya nkondo yalibikilemo amylase, iyo iyaonaula umukaka, na mananase, iyo iyaonaula ifilenga umukaka ukukosa. Nga ca kuti ifya kulya ifyakwata guar (pamo nga ice cream no muto wa ku ng’anda) fyapongolwelwa pa fya kufwala, umuti wa kutafuna ukashala pa fya kufwala nangu fye ni pa numa ya kusamba. Ici cibikwa mu nsalu kabili cibomfiwa nga glue ku fiko ifya fiko, ukupanga amabala ayakosa ukufumya.
Iciputulwa ca nshita ica nshita ya ku numa, ica kusamba ica maka ya menshi 2in1 na Tide Ultra Amabala ya Kufumyapo cikwata amafuta ya ku mubili, amylase na mananana.
Persil na kabili alikwata lipase (iyo kuti yaonaula amafuta) na cellulase (iyo kuti yasanguluka ukwabula ukulungatika ukupitila mu kusanshamo amafuta yamo aya mu fipimo fya buto) ku kufumyapo ubukose ubwapamfiwa ku fipimo. Na kabili amaselula kuti yalenga ubutonge ukutonta no kulenga amabala ya iko ukumoneka bwino. Pa nshita imo ine, ukulingana na mapepala ya patent, icintu icapusanako ica fya kusamba ifya mu menshi ni glucanase, iyo kuti yaonaula ifya kulya ifingi ifyo amylase te kuti ionaule.
Ama Novozyme na DuPont bali abapanga sana ama enzyme, lelo BASF nomba line yaingila mu makwebo mu musango wa ma protein. Pa kulongana kwa fya kusangulula ukwacitilwe mu Germany mu mwaka wapwile, BASF yasuminishe ukusankanya kwa fipe fya iko ifipya ne fya kupangapanga ifya kupangapanga, ukusosa ukuti ukusankanya kulalenga abashita abafwaya ukupanga ifya kupangapanga ifya kusamba ifya kupangapanga ukubomba bwino.
Na kuba, Arif na bambi abalolesha pa fya makwebo batila ukuleka abapanga ifya kusamba ukupanga ifya kupangapanga ififwaya ukubomfya amaka ayanono nelyo ukucingilila icifulo ukufuma ku fintu fya cifyalilwa e nshita ya ku ntanshi mu fya kupangapanga. Mu mweshi wa May umwaka wapwile, P&G yatendeke ukubomfya Tide Purclean, umusango wa cishibilo ca iko icaishibikwa, umo 65% iya fya kupangapanga fyafuma ku fimenwa. Lyena, mu mweshi wa Cikumi, Unilever alipokelele Umutundu wa Cisano, uwapanga ifya kusamba ifya miti ne fimbi ifya kusamba, pa kuti abwelelemo mu cifulo ca kusamba ica ku United States.
Nangu ca kuti ukupilibula ifintu ifisuma nga nshi mu fya kusamba ifyapeelwa amapekanyo lyonse kulakosa, “icintu cicitika ilelo calicilapo ukuba ica cifyalilwa,” e fyasosa Arif. “Abashita baleipusha ukuti, ‘Bushe kuti twapanga shani ifipe ifyafuma ku fibumbwa ifishakwata ubukali ku bantu na ku fifulo, lelo ifibomba bwino?”