Nga ca kuti umusango umo uwa fya kulya mu kupumikisha waishibikwa nga nshi, ufwile ukubomfiwa ne nseke ya mucele. Pa numa ya fyonse, ifya kulya ifingi ifyatendeke nga fya mu mafunde, amaprogramu ayatungililwa na baishibisha ayapangwa ku kupwisha ubwafya bwa bumi bumo nelyo imibele imo yalisanguka fye ku maprogramu ya kucefyako umubili bwangu kabili lyene yashitishiwa ku bantu abengi, abengi pali aba tabafwile ukufipilibula. ifya kulya mu cifulo ca kubalilapo.
Kwaliba ukulanshanya ukwafulilako mu nshita sha nomba line pa lwa fya kulya ifya oxalate ifinono. Keri Gans, MD, kalemba wa citabo ca kuti “Ifyakulya Ifya Kupilibula Ifya Kulya Ifinono” atile, uyu musango wa kulya uwa pa lwakwe ilingi line ulakonkomeshewa ku bantu abakwata amabwe ya mu nshishi. Ici cisuma nga nshi kuli abo abakwata ubulwele bwa bulanda ubucitika nga ca kuti ifipe fyakosa ifya mineral ne micele fyapangwa mu kati ka mfyo.
Lelo ifya kulya ifya oxalate ifinono tafyapangilwe ku kucefyako umubili kabili te muti wa bulwele kuli abo abafwaya ukulundako ifya kulya ifingi ku fya kulya fyabo. Twaipwishe abasambilila pa lwa fyo ifya kulya ifya oxalate ifinono fisanshamo ne fyo mwingaishiba nga ca kuti fyalinga ku fyo mulefwaya ukulya. Ico e co baali no kulanda.
Nga fintu ishina lilanga, umusango wa fya kulya wapangilwe ku kucefyako umusango wa oxalates, umuti usangwa mu fya kulya fimo ifyo umubili upanga mu fipimo ifinono, e fyasosa Sonia Angelone, umubomfi wa pa sukulu lya fya kulya ne fya kulya. Alundapo ukuti: “Ukuonaika kwa vitamini C mu mubili wesu na kabili kulalenga ukuti kube ama oxalate.”
Deborah Cohen (RDN), uwa kwaafwa umusambi wa fya kulya ifya ku mubili no kucingililwa ku fya kulya pa sukulu lya pa muulu ilya Rutgers, atile, ama oxalate yasangwa mu cifyalilwa mu fya kulya ifingi, mu fisabo fya mu mpanga. Mufumya mupepi na fyonse ifya kulya (ifisankanishiwa ne fipe fimbi pa kupanga ifya kulya) ifyo mwakumanya, Cohen asosa. Amabwe ya mu nshishi yapangwa nga ca kuti ama oxalate yasangwa pamo na calcium ilyo yafuma mu mubili.
Ifyakulya ifinono ifya oxalate fyapangilwa ukucefyako ukulanshanya kwa oxalate. Cohen atile: “Abantu bamo batontonkanya ukuti ukucefyako ifya kulya fya oxalate kuti kwacefyako ubusanso [bwa mabwe ya mu nshishi].”
Alundapo ukuti: “Nangu cibe fyo, calicindama ukwishiba ukuti ukupanga amabwe ya mu nshishi kulafuma ku fintu ifingi.” Ica kumwenako fye, icilonganino ca mpanga ica mu calo cilanda ukuti ukukanalya sana calcium nelyo ukukanakwata amenshi mu mubili kuti kwalenga umuntu ukulwala amabwe mu mpanga. Eico, ifya kulya ifya oxalate ifinono fye te kuti fibe fye ifya kucenjela, eico kuti cawama ukulanshanya na dokota wenu ilyo tamulaesha.
Nangu ca kuti bamo pa Intaneti balabilisha ifya kulya nga umuti wa “kufimba,” ici tacishininkishiwe. Ici caba fye ku bantu abakwata ilyashi lya kale ilya mabwe ya mu nshishi aya calcium oxalate. “Ilingi line, umulandu ukalamba uwa kwalukila ku fya kulya ifyacepako ifya oxalate ni pa kwafwa ukucefyako ubusanso bwa mabwe ya mu nshishi – fye, nangu cibe fyo, nga ca kuti uli ne lyashi lya kale ilya misango ya oxalate iikalamba na mabwe ya mu nshishi, nelyo ukwafwa ukucefyako ubusanso bwa mabwe ya mu nshishi ni ntendekelo ya misango ya oxalate,” e fyasosa Hans.
Lelo ici ca kulya kuti caba icabipa ku muntu onse uwakwata amabwe ya mu nshishi. Nangu ca kuti amabwe ya calcium e musango waishibikwa sana, amabwe ya mu nshishi kuti yapangwa ku fintu fimbi, nga ca kuti ifya kulya ifyacepa te kuti fyakwafwe.
Nangu ca kuti muli na mabwe ya calcium, kuti paba inshila na shimbi isha kucefyako ubusanso bwa kuti yabwelelemo. Cohen atile: “Pa mulandu wa kuti umulopa wa calcium kuti waikatana ku fya kulya ifisuma pa kuti fishifike ku nshishi no kuleta amabwe mu nshishi, ukusanga umuti wa calcium uwalinga mu fya kulya fyenu kuti kwabomba bwino nga nshi nga fintu fye ukucefyako umulopa mu fya kulya fyenu.”
Angelone atile: “Ifya kulya ifyaba na oxalate tafyakwata ukununkila, e co te kuti mwishibe nga ca kuti mulelya ifya kulya ifyakwata ama oxalate ayengi.” “Calicindama ukwishiba ifya kulya ifyakwata amafuta ayengi kabili ifyakwata amafuta ayanono.”
Angelone asoka ukuti: “Cenjeleni pa fya kunwa ifya kunwa ifyakwata ifi fintu.” Ici cipe kuti cakwata ifya kulya ifingi ifya oxalate mu kapu akanono ayo umuntu engalya bwangu, e co afwile ukucenjela.
Mu kupalako, ifya kulya ifyacepako ifya oxalate tafileta ubusanso ubukulu ku bumi, Cohen asosele. Lelo, alundapo ukuti kuti mwabulisha ifya kulya fimo. Atile: “Ifya kulya fyonse ifikansha ifya kulya fimo kuti fyalenga umuntu ukukanakwata ifya kulya ifisuma, kabili ifya kulya ifyakwata sana oxalate ilingi line fyaba ne fya kulya ifisuma ifyacindama.”
Bushe ukucepelwa kumbi ukwa fya kulya ifya oxalate ifinono? Kuti caba icakosa ukukonka. Cohen atile: “Ifyo fya kulya ifyakwata sana oxalate tafyakwata umusango wa pa lwakwe.” Ici cipilibula ukuti pa fya kulya ifyakwata oxalate iikalamba, tapali umutwe umo uwaishibikwa uo mwingakonka bwangu. Kuti pafwaya ukufwailisha sana pa kushininkisha ukuti uli pa nshila isuma.
Mu nzila imo ine, ifintu ifingi kuti fyalenga umuntu ukukwata amabwe ya mu nshishi, ukusanshako ne fya kufyalwamo no bukulu bwa menshi ayo unwa, e fyasosa ibuuku lya pa calo conse ilya fya ku nsengo. Cohen atile, ukukonka fye ifya kulya ifyakwata ama oxalate ayanono te kuti kufumyepo ubusanso bwa mabwe ya mu nshishi.
Na kabili, lanshanyeni na dokota wenu ilyo tamulatendeka uku kulya pa kushininkisha ukuti calinga kuli imwe kabili finshi na fimbi mufwile ukucita ukucila nelyo ukulunda pa fyo mulelya. Ica kumwenako fye, Cohen apanda amano ukucita ifikonkelepo pa kucefyako ubusanso bwa mabwe ya mu nshishi pa nse ya fya kulya ifya oxalate ifinono nelyo ilyo tamulaesha ukulya ifya kulya ifinono:
Tacimoneka kwati ni rekodi, lelo nga ca kuti ulefwaya ifya kulya ifyakwata ama oxalate ayanono, Hans akomaila pa bucindami bwa kulanda na dokota pa kubala: “Nga ca kuti ama oxalate yobe yalilinga kabili taukwete umulandu wa kutendekelako ukubika amabwe mu mfyo mu bwafya.”